رفتن به بالا

پایگاه خبری تحلیلی صنعت و تاسیسات


  • جمعه ۲۷ مهر ۱۳۹۷
  • الجمعة ۸ صفر ۱۴۴۰
  • 2018 Friday 19 October

پارادايم جديد آب

نگاهی اجمالی به پارادايم تمدن نشان می دهد كه انسان در سد‌ه‌های مختلف، راه و رسم‌ها و جهت‌گیری‌های مختلفی را در بهره‌برداری از منابع آب اتخاذ كرده است.

نگاهی اجمالی به پارادايم تمدن نشان می دهد كه انسان در سد‌ه‌های مختلف، راه و رسم‌ها و جهت‌گیری‌های مختلفی را در بهره‌برداری از منابع آب اتخاذ كرده است.

انسان‌ دیرزمانی است كه راه‌های مهار، ذخیره، تمیزكردن و استفاده بهتر از منابع آب شیرین را در تلاش برای كاستن از آسیب‌پذیری در برابر جریان نامنظم رودخانه و بارندگی غیر قابل پیش‌بینی جستجو كرده است.

تمدن‌های كشاورزی اولیه در مناطقی شكل گرفتند كه بارندگی و رواناب می توانست به آسانی و اطمینان‌بخش بهره‌برداری شود.

ساخت نخستین كانال‌های آبیاری، كشاورزان را قادر ساخت در مناطق خشك‌تر به‌ کشت و زرع بپردازند و فصول طولانی‌تر كشت را امكان‌پذیر ساخت.

رشد شهرها، پیشرفت در علوم مهندسی عمران و هیدرولوژی را ضروری ساخت، چون تأمین آب می‌بایستی از منابع دورتر صورت گیرد. جوامع صنعتی مدرن، چرخه آب را با ساخت بی‌سابقه طرح‌های عظیم مهندسی برای كنترل سیلاب، آبرسانی، تولید برقابی و آبیاری تغییر داده‌اند.

در هزاره جدید، فرایند دینامیك مدیریت منابع آب شیرین و تقاضای انسان برای آب، دوباره در حال تغییر است. این تغییرات را می‌توان «پارادایم جدید آب» نامید.

این تغییر چندین مؤلفه دارد: دورشدن از اتكای صرف و حتی اولیه به یافتن منابع جدید برای تأمین تقاضاهای جدید؛ تأكید بر گنجاندن ارزش‌های اكولوژیكی در سیاست آب؛ تأكید مجدد بر تأمین نیازهای پایه‌ای انسان به خدمات آب؛ و قطع آگاهانه پیوند رشد اقتصادی و مصرف آب. مصادیق و شواهد نواندیشی در مدیریت آب همچنان در حال افزایش است.

رویكردهای سنتی در برنامه‌ریزی آب، در حالی كه هنوز هم در برخی نهادهای برنامه‌ریزی آب قویاً تسلط دارند، تغییر را آغاز می‌كنند.

سرمایه‌گذاری پیوسته در پروژه‌های بزرگ كه آب بیشتر را برای اقشار خاص فراهم می‌كند، از سوی كسانی كه معتقدند اولویت بایستی به طرح‌هایی داده شود كه نیازهای برآورده‌نشده پایه‌ای انسان را تأمین می‌كنند به چالش كشیده می‌شود.

اكنون این موضوع مطرح است كه توانایی كشورها در تولید غذای كافی برای تغذیه جمعیت رو به رشد جهان و رساندن به جایی كه نیاز وجود دارد، با این مسئله كه كجا و چه زمان آب ‌شیرین موجود است رابطه تنگاتنگ و پیچیده‌ای دارد.

تصمیماتی كه امروز درباره سیاست آب گرفته می‌شود، بر اینكه آیا مردم در دهه‌های پیش ‌رو نیز از سوء تغذیه رنج می‌برند تأثیر خواهد گذاشت.

پتانسیل زیادی برای ارتقای «بازدهی آب» در تولید غذا، با تغییر الگوهای كشت به سمت كشت‌هایی كه برای تولید هر كالری، آب كمتری نیاز دارند، با اصلاح شیوه‌های تلف‌کننده آب و با تغییر رژیم غذایی و فعال‌كردن بازارهای بین‌المللی وجود دارد.

اكنون روند جدیدی برای برچیدن یا توقف بهره‌برداری سدهایی كه دیگر منافع چندانی عرضه نمی‌كنند، یا پیامدهای زیست‌محیطی آنها به حدی است كه حذف‌شان را توجیه می‌كند ظهور كرده است.

هم‌اكنون نزدیك به ۵۰۰ سد در ایالات متحده حذف شده‌اند و جنبش احیای رودخانه‌ها در حال شتاب‌گرفتن است.

به همان نسبت كه راهكارهای سنتی تأمین آب (ساخت سد یا حفر چاه)، نامناسب‌تر یا گران‌تر می‌شود، راهكارهای نامتعارف عرضه روز به روز توجه بیشتری را به خود جلب می‌كنند.

در برخی شهرها، سازمان‌های تأمین آب به این نتیجه رسیده‌اند كه پساب شهری می‌تواند یك منبع به‌ شمار آید، نه مایه دردسر و برای مقاصد مختلفی مثل آبیاری فضاهای سبز و حتی آب شرب استفاده شود.

چندین راهكار نامتعارف دیگر نیز نگاه‌ها را به خود جلب می‌كنند، از جمله تكنولوژی شیرین‌كردن آب در مقیاس بزرگ و كوچك، بازیافت آب و استفاده مجدد و تكنیك‌هایی مثل جمع‌آوری مِه. تطبیق تقاضاهای آب با منابع موجود (با كمیت‌های مختلف) می‌تواند محدودیت‌های عرضه آب را كاهش، قابلیت اعتماد سیستم را افزایش دهد و مشكلات دفع پرهزینه فاضلاب را حل كند.

به ‌عنوان جایگزینی برای توسعه زیرساخت‌های جدید، اكنون تلاش‌هایی برای بازاندیشی در برنامه‌ریزی و مدیریت آب صورت می‌گیرد.

برخی كشورها و نیز سازمان‌های بین‌المللی توسعه، در حال بازاندیشی درباره سیاست آب هستند و تأكید بیشتری روی اصولی كه بازتاب ارزش‌های زیست‌محیطی، اجتماعی و فرهنگی است می‌كنند.

از میان اصول مهمی ‌كه به نظر می‌رسد در تمامی رویكردهای جدید مشتركند می‌توان موارد زیر را برشمرد:

  • نیازهای پایه‌ای انسان به آب شرب و دفع بهداشتی فاضلاب بایستی برآورده شود.
  • نیازهای پایه‌ای اكوسیستم به آب بایستی برآورده شود.
  • استفاده از گزینه‌های غیرسازه‌ای برای تأمین نیازها بایستی اولویت داشته باشد.
  • اصول اقتصادی بایستی بیشتر و اطمینان‌بخش‌تر در مصرف و مدیریت آب به‌كار گرفته شود.
  • شبكه‌های جدید آبرسانی، در صورت ضرورت، بایستی انعطاف‌پذیر بوده و نهایت بازدهی را داشته باشند.
  • سازمان‌های دولتی، افراد، سازمان‌های پژوهشی مستقل و دیگر ذینفعان بایستی همگی در تصمیمات مدیریت آب نقش داشته باشند.

سدها، كانال‌ها و دیگر زیرساخت‌های جدید آبی مطمئناً ساخته خواهد شد، به ‌ویژه در كشورهای در حال توسعه كه نیازهای پایه‌ای انسان به آب هنوز تأمین نشده است.

ولی حتی در این کشورها نیز، رویكردهای جدید در حال شكل‌گیری هستند، یا راهكارهای قدیمی كه تأمین نیازهای آبی را با منابع كمتر، اختلال كمتر اكولوژیكی و هزینة كمتر امكان‌پذیر می‌سازد، دوباره احیا می‌شوند.

تأمین تقاضاهای انسان به آب در قرن ۲۱، بی‌تردید به راه‌حل‌های غیرسازه‌ای و رویكردی كاملاً جدید به برنامه‌ریزی و مدیریت بستگی خواهد داشت. مهم‌ترین هدف پارادایم جدید، یكپارچگی دوباره مصرف آب با حفظ سلامت اكولوژیكی و زیست‌‌محیطی است.

اخبار مرتبط

نظرات

مصاحبه های اختصاصی ویکی پی جی