رفتن به بالا

پایگاه خبری تحلیلی صنعت و تاسیسات


  • سه شنبه ۳۰ آبان ۱۳۹۶
  • الثلاثاء ۲ ربيع أول ۱۴۳۹
  • 2017 Tuesday 21 November

آب های تجدید پذیر

بحران بی آبی و کم آبی در بیشتر نقاط ایران دیده می‌شود حتی مناطق معتدل و بارانی ایران نیز متوسط بارش کمی نسبت به سال‌های گذشته تجربه می‌کنند این ها گویای این مطلب است که بحران آب در ایران جدی است.

بحران بی آبی و کم آبی در بیشتر نقاط ایران دیده می‌شود حتی مناطق معتدل و بارانی ایران نیز متوسط بارش کمی نسبت به سال‌های گذشته تجربه می‌کنند این ها گویای این مطلب است که بحران آب در ایران  جدی است.

استان هرمزگان با توجه به اقلیم خاص آن (گرم و خشك)، نزدیك به هفده سال است كه طعمِ تلخ تشنگی را تجربه می كند!  این استان در طول دوازده ماه از سال تنها دو تا سه ماه به جای فصل زمستان ، هوای بهاری و خنك دارد كه تاثیری در كاهش مصرف ندارد.

در این میان متوسط بارندگی ها در پنجاه سال گذشته در این استان ۱۶۰ میلی متر بوده است. گرچه امسال ۲۴۲ میلی‌متر بارندگی داشته‌ایم که رشد ۵۲ درصدی را نسبت به دوره ۵۰ سال اخیر نشان می‌دهد اما این میزان بارندگی همواره حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد کمتر از متوسط کشوری است.

در حال حاضر هرمزگان دارای جمعیتی بالغ بر یک میلیون و ۶۰۰ هزار نفر است و نیاز آبی کل استان چهار هزار و ۴۰ لیتر برثانیه معادل ۱۲۷ میلیون متر مکعب آب در طول یک سال است . این در حالیست که میانگین تولید آب فعلی سه هزار و ۴۰۰ لیتر بر ثانیه معادل ۱۰۹ میلیون متر مکعب بوده که پاسخگوی نیاز آبی استان نبوده و ۶۰۰ لیتر بر ثانیه کمبود آب وجود دارد. به طوری كه هم اكنون ۱۱ شهر ؛ بندرعباس، خمیر، تازیان پایین، سیریک، رویدر، بستک، جناح، فرامرزان، سردشت، گوهران و گروک از مجموع ۳۷ شهر استان در شرایط بحران کم آبی قرار دارند.

چه باید كرد؟
باید اذعان داشت با توجه به نقش تاثیرگذار آب در شکل دهی توسعه پایدار، افزایش جمعیت، گسترش فعالیت های صنعتی و کشاورزی، ارتقای سطح فرهنگ و بهداشت عمومی و گسترش صنایع از عمده ترین عوامل افزایش تقاضا است که عدم توجه به برنامه ریزی صحیح آن سبب وقوع بحران خواهد شد در نتیجه مقابله با تشدید بحران آب به عنوان یكی از برنامه های اصلی در كشورها مورد توجه قرار گرفته و از تمام ظرفیت های موجود برای پشت سرگذاشتن این بحران استفاده می‌شود.

 

  • راهكار اول:

استفاده از ظرفیت های فرهنگی، اجتماعی و آموزشی می تواند در هدایت و توصیه مردم به مصرف بهینه آب و حفاظت از منابع آبی نقش موثری ایفا كند.

گرچه طی سال های اخیر و بویژه در دولت یازدهم با تغییر رویكرد ها و سیاست ها از مباحث صرفاً فنی و سازه ای به غیرسازه ای و اجتماعی، كم و بیش ضرورت استفاده از ظرفیت های مذكور پررنگ تر شده و جامعه در درك این تغییر مجاب شده است اما تا رسیدن به مقصد فاصله ی زیادی مانده و امكان رسیدن به الگوی رفتاری مناسب، سخت! در حالی كه چالش كم آبی بیش از پیش جدی تر شده و در انتظار تدبیری اساسی است.

در همین راستا شركت آب و فاضلاب استان هرمزگان نیز علاوه بر تمهیدات فنی و سازه ای؛ در قالب برنامه های كوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت نظیر احداث چندین دستگاه آبشیرینکن در سطح استان با ظرفیت تولید فعلی حدود ۴۲،۰۰۰ مترمکعب در شبانه روز (و پیش بینی افتتاح آبشیرینکن ۱۰۰،۰۰۰ مترمکعبی بندرعباس در سال جاری ، برنامه ریزی افزایش ظرفیت آن تا  ۴۷۰،۰۰۰ مترمکعب در شبانه روز تا افق ۱۴۲۰ برای شهر بندرعباس و همچنین اجرای طرح های انتقال آب که مجموعه طرح های یاد شده تامین كننده ثبات و پایداری منابع آبی در این شهرها می باشند) تلاش نموده تا اقدامات فرهنگی- آموزشی را نیز در برنامه های خود جای دهد.

زیرا استان هرمزگان در زمان حاضر بیشترین نیاز را به انجام فعالیت های فرهنگی و اجتماعی دارد تا بتوان فرهنگ سازی و آگاهی بخشی را در بین مردم تقویت کرد كه برای تحقق این مهم استفاده نظام مند از ظرفیت تشکل های مردم نهاد و گروه های فرهنگی در راستای ارتقاء سطح آگاهی مردم و مشاركت آن ها در حفاظت از منابع آبی بسیار ضروریست.

 

  • راهكار دوم:

همچنین بایستی فضای مناسبی برای ورود اندیشمندان و چهره های فرهنگی و اجتماعی را به مباحث مرتبط با صنعت آب و برق به ویژه موضوع كم آبی و ضرورت بهینه سازی مصرف فراهم نماییم. گرچه كم و بیش این اتفاق افتاده است و مسئله آب دیگر تنها چالش صنعت آب و فاضلاب نیست بلكه یك چالش بزرگ اجتماعی است كه همت جمعی را می‌طلبد و وظیفه ای است همگانی تا تلاش مان در راستای حفظ سهم نسل های آینده از منابع آبی تحقق یابد. البته در این میان وزارت خانه هایی نظیر وزارت آموزش و پرورش و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و همچنین سازمانهایی نظیر صدا و سیما و سازمان جوانان همسو با وزارت نیرو نقشی اساسی در ایجاد و گسترش فرهنگ استفاده بهینه از منابع آب را بر عهده دارند.

 

  • راهكار سوم:

البته در بحث حفظ و نگهداری منابع آبی موجود، یادگیری و آشنایی علمی و عملی با بهینه سازی مصرف منابع در مفهوم، تكنیك و كاربرد (در قرن حاضر) از ضروریات است. چرا كه مشاهده می شود با افزایش روزافزون تقاضا برای مصارف منابع آبی، اتلاف و هدررفت این منابع ارزشمند به علت عدم آگاهی رخ می‌دهد.

در نتیجه تدوین استراتژی و سیاست های آموزشی –انگیزشی در همه بخش های؛ مسكونی، عمومی، تجاری و صنایع در راستای یادگیری ترویج فرهنگ بهینه سازی مصرف منابع اجتناب ناپذیر است.

به طوری که تحقق کاهش تقاضای کل به عنوان یک راه حل، مستلزم اصلاح رفتار مصرفی در نتیجه ی شناخت رفتار مصرف کننده آب و عوامل موثر بر آن است که کاهش فشار بر عرضه آب را سبب می‌شود.

البته شناخت رفتار مصرف کننده آب برای مدیریت مطلوب مصرف و حفظ منابع آبی بسیار حائز اهمیت است. در واقع در پرتو شناخت علمی می توان تقاضای مصرف آب را مدیریت کرد. چرا که مدیریت مصرف به عنوان حلقه مکمل مدیریت تامین و توسعه منابع جدید آب عمدتا شیوه های صحیح مصرف، ابزارهای لازم برای استفاده بهتر و الگوهای منطقی مصرف را مطرح می‌کند.

 

  • راهكار چهارم:

در حال حاضر یکی از عوامل تهدید کننده منابع آب کشور بالا بودن سرانه مصرف شرب نسبت به حجم استاندارد آن است که با رعایت چند نکته ساده می توانیم حجم مصرف آب در بخش خانگی را به طور قابل توجهی کاهش دهیم و با یک تیر چند نشان بزنیم. اجرای این روش ها ضمن کاهش مصرف سرانه آب و جلوگیری از تشدید خشکسالی ، کاهش هزینه های تصفیه به منظور شرب و همین طور كاهش آب بهاء را در پی دارد.

در این زمینه با توجه به کمبود جدی منابع آب در استان هرمزگان و در راستای اجرای برنامه های اقتصاد مقاومتی ، با تاکید بر اجرای سیاستهای کلی اصلاح الگوی مصرف،  این شرکت اقدام به تهیه ۶۰۰۰ پکیج کاهنده مصرف (این پکیج شامل پرلاتور رزوه بیرون ، پرلاتور رزوه داخل و سردوش کاهنده مصرف می باشد) برای مشترکین با مصرف بیشتر از ۲۰ مترمکعب (بالای الگوی مصرف) نموده است كه استفاده این كاهنده ها در منازل مسکونی به طور متوسط باعث کاهش ۳۰ الی ۷۰ درصدی مصرف آب می‌شود.

از سایر اقدامات صورت گرفته می توان به تفاهم نامه امضا شده فی ما بین وزارت نیرو ، وزارت راه و شهرسازی و سازمان نظام مهندسی ساختمان کشور با موضوع نظارت بر طراحی و اجرای استاندارد تاسیسات آب و فاضلاب کلیه اماکن اشاره کرد.

در راستای تحقق اهداف تفاهم نامه مذکور، برگزاری دوره بازرسی آبفا و آموزش مهندسین مکانیک از سوی آب وفاضلاب هرمزگان پیش بینی شده است. در دوره های یاد شده بر طراحی ، اجرا و نصب آیتم های کاهش و مدیریت مصرف همچون نصب فلوتر برای کلیه مخازن ساختمان ، نصب کاهنده مصرف کلیه شیرآلات و سردوش ها ، استفاده از آب خروجی کولرها جهت مصرف در آبیاری فضای سبز و فلاش تانک تاکید شده است.

البته علی رغم ارتباط تنگاتنگ صرفه جویی با مسائل مالی و میزان تولید و توزیع، از نظر اقتصاد دانان صرفه جویی در همه حال؛ چه بحران و چه غیربحران، مصرف درست و متناسب از كالای اقتصادی است و نه كم مصرف كردن.

اما بایستی توجه داشت در زمان بحران ، تنها برآورد نیازها در حد ضرورت به معنای صرفه جویی است كه البته این كم مصرف كردن گرچه به نوعی محدودیت بوده و تحمیلی از سوی بحران، اما زیانبار نیست بلكه كم مصرفی در راستای بهینه سازی مصرف در زمان بحران است تا فرصت بیشتری به دیگران داده شود.

 

  • راهكارپنجم:

از سوی دیگر به نظر می رسد استراتژی قیمت گذاری (اصلاح تعرفه ها) ، راه اصلی كنترل افزایش مصرف است و در كل برنامه های اقتصادی صرفه جویی در مصرف منابع نقش بارز و پراهمیتی را ایفا می كند .

در این رابطه با افزایش فاصله تعرفه تصاعدی قیمت آب ، توان اقتصادی مردم نیز تا حد ممکن مد نظر قرار می گیرد.  اما در عین حال افزایش قیمت منابع به نابرابری بیشتر میان اقشار اجتماعی ختم می شود و بعضا گروه های كم درآمد را تحت فشار قرار می دهد. در حالی كه میزان مصرف این گروه ها به وضوح پایین تر از گروه های پردرآمد است. در نتیجه؛ مسئله آگاهی و شناخت ، خود را بر اقتصاد مصرف تحمیل می‌كند.

 

  • نتیجه گیری:

به هر حال، تا قبل از آن که تامین آب شرب به معضلی بین المللی بدل نشده و مبنای اختلافات و جنگ بین اقوام ملل قرار نگرفته است، در پاسخ به «چه باید کرد؟» شرایط بحرانی حالِ حاضرو عبور از این بحران بایستی تغییر بنیادین در همه ی سطوح مدیریت و تصمیم گیری آب کشور و تغییر نگرش از این که « چه مقدار آب بیشتر مورد نیاز است» به این که « چه فعالیت هایی برای نحوه استفاده بهتر از منابع آبی موجود باید انجام داد» ایجاد شود.

همچنین بررسی عوامل موثر در بحران هر یك از شهرها بویژه شهرهای بحرانی و در آستانه بحران و اندیشیدن تمهیدات و طرح های عملیاتی موثر، آگاه نمودن مردم از علل و اثرات زیانبار خشك سالی، و آموزش روشهای مناسب اصلاح الگوی مصرف آب در شرایط بحرانی نیز بسیار مهم است و در این زمینه مردم می توانند آگاهانه نقش موثری در كاهش آسیب ها ایفا نمایند.

امید داریم در روند تغییر رویكرد ها و سیاست های صنعت آب و فاضلاب از مباحث فنی و سازه ای به  غیر سازه ای و اجتماعی، موفق عمل نموده و با تدبیری به موقع نسبت به حفظ منابع موجود، كاهش موثر آسیب های ناشی از بحران را محقق سازیم و مدیریت بحران زده آب در كشور را سامانی بدهیم.

 

امین قصمی /  رییس هیئت مدیره و مدیرعامل شركت آب و فاضلاب هرمزگان

 

اخبار مرتبط

نظرات

مصاحبه های اختصاصی ویکی پی جی