رفتن به بالا

پایگاه خبری تحلیلی صنعت و تاسیسات


  • پنجشنبه ۲ آذر ۱۳۹۶
  • الخميس ۴ ربيع أول ۱۴۳۹
  • 2017 Thursday 23 November

نقش تعاملات انسانی و تغییرات اقلیم بر موجودیت آب

دکتر امیر آقاکوچک، دانشیار دانشگاه ایرواین کالیفرنیا در سخنراني خود در دانشگاه خواجه نصيرالدين طوسي درباره‌ي يكپارچگي سازي اثرات متقابل انسان و تغيير اقليم بر موجوديت آب و نقش تغييرات اقليمي در وضعيت درياچه اروميه مطالبي را ارائه داد. به گزارش گروه آب ویکی پی جی به نقل از  پایگاه خبری تحلیلی آب ایران، دکتر […]

دکتر امیر آقاکوچک، دانشیار دانشگاه ایرواین کالیفرنیا در سخنراني خود در دانشگاه خواجه نصيرالدين طوسي درباره‌ي يكپارچگي سازي اثرات متقابل انسان و تغيير اقليم بر موجوديت آب و نقش تغييرات اقليمي در وضعيت درياچه اروميه مطالبي را ارائه داد.

به گزارش گروه آب ویکی پی جی به نقل از  پایگاه خبری تحلیلی آب ایران، دکتر امیر آقاکوچک، دانشیار دانشگاه ایرواین کالیفرنیا در سخنرانی خود در دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی گفت: یکپارچگی سازی اثرات متقابل انسان و تغییر اقلیم بر موجودیت آب شامل اثر ترکیبی عوامل انسانی و عوامل اقلیمی است که چگونه مدل می‌شوند. وقتی صحبت از خشکسالی یا کمبود آب می‌شود دلایل متفاوتی وجود دارد که خشکسالی هواشناسی یکی از آن‌هاست. خشکسالی هواشناسی یعنی وقتی به بارندگی نگاه می‌شود، کم‌تر از مقدار متوسط طولانی مدت باشد. اگر رطوبت خاک کم‌تر از حد متوسط باشد، خشکسالی کشاورزی گفته می‌شود. خشکسالی اقتصادی و اجتماعی یعنی این‌که وقتی به تعادل بین ورودی و خروجی نگاه می‌کنیم، میزان مصرف بیش‌تر از مقدار در دسترس یا ورودی باشد.

در ۵۰ ،۶۰ سال گذشته به خصوص در تمام دنیا توسعه‌های زیادی انجام شده است. خیلی جاها حتی در بیابان‌ها هم کشاورزی انجام می‌شود و جنگل زدایی هم بسیار مرتبط با توسعه‌ی انسانی است. وقتی این‌ها کنار هم قرار می‌گیرند خشکسالی انسانی را تشکیل می‌دهند که باید مدل شود و ما در اثر این توسعه منابع زیرزمینی را بیشتر مصرف می‌کنیم و دریاچه‌ها خشک می‌شوند. به طور خلاصه اگر در اثر توسعه مقدار زیادی دی‌اکسید کربن در هوا قرار دهیم بارندگی و دما را تغییر می‌دهد و روی خشکسالی هواشناسی تاثیر می‌گذارد اما اثر انسانی است . و از طرف دیگری با توسعه نیاز هم افزایش می‌یابد. یعنی بحث خشکسالی انسانی اثری از دو جهت مختلف دارد. اقلیم را تغییر می‌دهد که کنترل آن دست ما نیست و قسمتی دیگر به نیاز آبی برمی گردد که قابل مدیریت است. اگر درباره‌ی اثرات تغییر اقلیم روی آب صحبت شود ۹۰-۹۵ درصد آن ها اثر انسانی ندارند. یعنی یک سری مدل‌های اقلیمی داریم که می‌گوید در ۱۰۰ سال آینده بارندگی و دما چگونه تغییر می‌کند. اکثرا شرایط طبیعی مدل می‌شوند. شهر‌ها و مخازن بزرگ و چا‌ها در این مدل‌ها نیستند ، پس شرایط انسانی مدل نمی‌شود . برحسب اینکه اگر فرض کنیم ما نیستیم و به اقلیم یک منطقه نگاه کنیم و سپس فرض شود ما هستیم و نگاه کنیم مدل‌ها متفاوت هستند.

نقش کنش ها و تعاملات انسانی و تغییرات اقلیم بر موجودیت آب

آقا کوچک درباره دریاچه ارومیه تاکید کرد: عده‌ای اعتقاد دارند که میزان بیشتر تغییرات دریاچه به خاطر تغییرات اقلیمی است. در مقاله‌ای گفته شده است سه پنجم تغییراتی که میبینیم از اثرات اقلیمی است و خارج از کنترل است. اما به اعتقاد من اثرات انسانی این تغییرات بیشتر است. با نگاه به دیتاها خواهیم دید سطح الان دریاچه ارومیه ۱۵-۱۲ درصد از سطح قدیم دریاچه  در سال ۱۳۷۰ می‌باشد. اگر بخواهیم مشکل را حل کنیم ابتدا باید به سراغ دلیل آن برویم که چرا این اتفاق افتاده است؟ و برای این قضیه باید برای شروع به بارندگی نگاه کنیم . اگر به بارندگی در حوزه‌ی ارومیه نگاه کنیم می‌بینیم که دوره‌ی خشکسالی زیاد داشتیم اما در چند سال اخیر یعنی ۲۰۰۶ به بعد که بیشترین تغییر اتفاق افتاده است درست است که دور‌ه‌های خشکسالی هم داشته‌ایم اما دوره های ترسالی هم کم نداشتیم. اتفاقا جدیدترین خشکسالی‌ها قبل از تغییرات سریع دریاچه بوده است. دریاچه وان ترمودینامیکی متفاوت با دریاچه ارومیه داشته و عمیق تر است. این دو دریاچه از نظر بارندگی خیلی شبیه به هم هستد. از نظر دیتاهای ماهواره‌ای دور‌های خشکسالی و ترسالی شبیه به هم داشته ولی سطح دریاچه وان تغییر نکرده است. اگر این‌ها کنار هم قرار گیرند سوال ایجاد می‌شود که چرا دریاچه وان دچار این تغییرات نشده است. ما به دنبال دلیل اصلی تغییرات هستیم. در این دوره که سطح دریاچه ارومیه کاهش پیدا کرده، سطح دریاچه وان نه تنها کاهش نداشته بلکه افزایش هم داشته است. بارندگی در این دو زمان برای دو دریاچه یکسان بوده است. اینجا همان خشکسالی انسانی رخ داده است. این یک نمونه‌ی کلاسیک از خشکسالی انسانی است. اگر به دیتاهای ماهواره‌ای با دقت نگاه کنیم آب اطراف دریاچه ارومیه به خاطر سد‌ها و توسعه‌ی کشاورزی منحرف شده است. بر اساس دیتاهای واقعی می توان گفت که تاثیر فعالیت انسانی از جمله کشاورزی در این تغییرات موثر بوده است. مطالعات خشکسالی انسانی و اثرات ترکیبی اقلیمی و انسانی در دریاچه ارومیه دیده می‌شود. مدلهای ساده‌ای وجود دارد که ما اثر انسانی را در خشکسالی بررسی می‌کنیم.

آقا کوچک ادامه داد: بر اساس این مدل ها اگر تغییرات اقلیمی خوب پیش رفته و بارندگی افزایش یابد اثر ترکیبی اقلیم و انسانی را در میابیم. ما در منطقه‌ی خشک هستیم و نیاز انسانی در حال افزایش هست و متاسفانه هنوز پایین نیامده است؛ زنگ خطر اینجاست که نیاز‌های آبی نه تنها کم نشده بلکه زیاد و زیادتر می‌شود. اگر انتظار داریم بر اساس این مدل بارندگی زیاد شود اگر نیاز آبی هم زیاد شود تغییرات سطح آب منطقه‌ای باز منفی خواهد شد. یعنی حتی در جایی که مدل اقلیمی نشان می‌دهد بارندگی خوبی در آینده داریم .نتیجه می‌گیریم بحث اقلیمی جدی است در کشور ما. چون کشور ما کشوری خشک است. اما قسمتی که ما کنترل داریم و کم تر توجه می‌شود قسمت نیاز انسانی است.

وی در مورد مشکل آب زیرزمینی مثالی از کالیفرنیا زد و گفت: بررسی مدل‌های آن از چند جای مختلف از حوزه‌های این ایالت نشان می‌دهد که حتی کشاورزی و صادرات در جایی که خیلی زیاد است  و کل میوه و سبزی آمریکا را تامین می‌کند مدل‌های متفاوتی مقایسه با مدل‌های دریاچه ارومیه خواهیم دید. میزان آب زیرزمینی که ما مصرف می‌کنیم خیلی بیشتر از میزانی است که به طور طبیعی جبران می‌شود که از مهم‌ترین مشکلات ما در مملکت است که آب زیرزمینی را بیشتر از حد مصرف می‌کنند. همین است که به شدت سطح آب زیرزمینی در منطقه در حال کاهش است. راهکار‌هایی چون انتقال آب و شیرین سازی مطرح شده است اما از نظر من مهم‌ترین قضیه مدیریت مصرف است و بحث انسانی قضیه باید مورد توجه قرار گیرد.

اگر در اطراف دریاچه ارومیه در استفاده آب مصرفی  ۲۵ درصد و آب‌های زیرزمینی ۳۰ درصد صرفه جویی کنیم که البته سخت است دریاچه ارومیه شرایط بهتری خواهد داشت. در کالیفرنیا با این شرایط توانستند خشکسالی را کنترل کنند. ما ۳۰ درصد بیش‌تر از حد مجاز در دریاچه ارومیه از آب‌های زیرزمینی استفاده می‌کنیم.ما برای تغییرات مصرف باید اقتصادمان را تغییر دهیم و به راحتی نمی‌توان گفت که کشاورزی را تعطیل کرد. امیدوارم به مرور به سمتی رفت که نیا‌ز‌ها را کنترل کرد تا به شرایط بهتری برسیم. صنعت را بیشتر از کشاورزی به سمت توریسم ببریم که تغییرقابل توجهی در مصرف باشد.

برنامه ی دراز مدتی می‌خواهد که صنعت تغییر کند تا نیاز آبی کم‌تر شود. قسمت تغییرات اقلیمی از حد ما خارج است و باید به قسمت انسانی کنترل داشته باشیم. محققان امور اجتماعی، صنعت و کشاورزی و عمران و آب باید دور هم جمع شوند و هم‌فکری کنند و قطعا نمی‌توان کشاورزی راتعطیل کرد چون ممکن است جرم و جنایت تغییر کند و بذهکاری افزایش یابد. این تغییرات باید به مرور اتفاق بیفتد و هم‌چنین صنعت آب کم‌تری نسبت به کشاورزی دارد. همانطور که در اطراف دریاچه ارومیه ۷۰ درصد صرف کشاورزی و ۶ درصد صرف صنایع می‌شود.

آقا کوچک در پایان این سخنرانی هم‌چنین گفت: قنات جز افتخارات ما بوده است. ولی برای نیاز آبی الان جواب نمی‌دهد.البته در بعضی موقعیت‌ها و روستا‌ها هم‌چنان از قنات استفاده می‌شود.

تغییر الگوی کشاورزی برای ما مسئله‌ای ضروری است. کشت سیب و گوجه و .. در اطراف دریاچه ارومیه باید به مرور تغییر کرده و با همکاری دولت به محصولات کم‌ آب‌بر تبدیل شود که این همان مدیریت مصرف است .

آقا کوچک درباره ی سد زیرزمینی گفت: وقتی سد زیرزمینی زدید، ایجاد رقابت کرده و در دراز مدت اثر منفی خواهد داشت. ما باید به دنبال راهکار‌هایی باشیم که کم‌تر تغییرات ایجاد کند. وقتی سد زیرزمینی زده شود احتمال رقابت بیشتر شده و سوال پیش می‌آید که چقدر آب داریم که برداریم ؛ چه سد، زمینی باشد و چه زیرزمینی رقابت ایجاد می‌شود. اگر به دریاچه‌ی ارومیه ۲۰ سال پیش نگاه کنیم همه‌جایش آب داشت. دریاچه ارومیه همیشه کم عمق بوده است. نکته اینجاست که ما در بزرگترین خشکسالی تاریخ خودمان ۱۴-۱۳ درصد سطح دریاچه تغییر داشته است، اما الان این تغییرات خیلی بیشتر است.

اخبار مرتبط

نظرات

مصاحبه های اختصاصی ویکی پی جی