رفتن به بالا

پایگاه خبری تحلیلی صنعت و تاسیسات


  • دوشنبه ۲۰ آذر ۱۳۹۶
  • الإثنين ۲۲ ربيع أول ۱۴۳۹
  • 2017 Monday 11 December

صنعت ذغال سنگ ، نيازمند حمايت ويژه دولت

صنعت ذغال سنگ کشور يکی از منابع ارزان و فراوان کشورهاست که بهره برداری از آن علاوه بر کمک به صنايع مادر ديگر فعال در هر کشوری می‎تواند در بخش صادرات جايگزينی برای صادرات نفتی هم باشد.  به گزارش گروه صنعت، معدن و تجارت ویکی‌پی‌جی به نقل ازخبرگزاری آريا، امروزه با وجود پيشرفت دنيا در […]

صنعت ذغال سنگ کشور يکی از منابع ارزان و فراوان کشورهاست که بهره برداری از آن علاوه بر کمک به صنايع مادر ديگر فعال در هر کشوری می‎تواند در بخش صادرات جايگزينی برای صادرات نفتی هم باشد.

 به گزارش گروه صنعت، معدن و تجارت ویکی‌پی‌جی به نقل ازخبرگزاری آريا، امروزه با وجود پيشرفت دنيا در زمينه‎هاي توليد انرژي هسته اي و بهره گيري از نفت هنوز نيروگاه‎هاي ذغال سنگي سهم عمده‎اي در توليد انرژي در جهان دارد. در سال ۲۰۱۴، ۳۸ درصد از برق توليدي در جهان توسط نيروگاه­‌هاي زغال‌سنگي توليد شده است. کشورهاي توسعه‌يافته و در حال توسعه نيز از جمله پيشتازان استفاده از زغال سنگ محسوب مي‌شوند. اين موضوع از چندين نظر حائز اهميت است که در اين گزارش سعي داريم با نگاهي به اين عوامل نقش و اهميت توجه به اين ماده را که ايران نيز داري معادن وسيع آن است را بررسي کنيم.

ارزان بودن ذغال سنگ

نگاهي به جدول شماره ۱ نشان مي‎دهد سهم کشورها در توليد برق خود در با استفادها از ذغال سنگ چه ميزان است.

جدول ۱٫ سهم زغال سنگ در سبد برق توليدي در سال ۲۰۱۳

%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84-%d9%86%d9%81%d8%aa

بر اساس اين جدول حتي در کشورهايي مانند آلمان و انگلستان که سياست‌هاي سخت‌گيرانه‌اي براي نيروگاه‌هاي زغال‌سوز-نظر مسائل زيست‌محيطي- وجود دارد، شاهد سهم چشم‌گير اين نيروگاه‌ها در توليد برق هستيم.

اصلي‌ترين دليل تمايل اين کشورها در بهره­گيري از زغال سنگ براي توليد برق، ارزان‌تر بودن توليد برق از زغال سنگ نسبت به ديگر حامل‌هاي انرژي ارزيابي مي‌شود. بر اساس گزارش ۲۰۱۵ آژانس بين‌المللي انرژي با موضوع هزينه‌هاي هم تراز شده توليد برق LCOE در نرخ تنزيل ۱۰ درصد، ارزان‌ترين برق توليدي در جهان از زغال سنگ است.

شکل ۱٫ مقايسه ميانگين قيمت تمام شده برق در نيروگاه‌هاي سيکل ترکيبي گازي، زغال سنگ و هسته‌اي ۲۰۱۵

21

 

در شکل ۱، قيمت‌هاي تمام‌شده برق توليدي از سه نوع نيروگاه مختلف هسته‌اي، زغال‌سوز و سيکل ترکيبي واقع در نقاط مختلف دنيا با يکديگر مقايسه شده است. اين شکل نشان مي‌دهد هزينه هم‌ترازشده برق توليدي در نرخ تنزيل ۱۰ درصد براي نيروگاه‌هاي هسته‌اي داراي بيشترين پراکندگي و براي نيروگاه‌هاي زغال‌سوز داراي کمترين پراکندگي قيمت است. همچنين با توجه به محل ميانه اين توزيع (نشان‌دهنده­‌ي قيمت وسط در توزيع قيمتي)، مي‌توان نتيجه گرفت نيروگاه‌هاي زغال‌سوز به طور معمول ارزان‌ترين برق در بين اين سه نوع نيروگاه در جهان را توليد مي‌کنند.

فراواني منابع ذغال سنگ در دسترس

ارزان بودن ذغال سنگ يکي از دلايل موجه براي تمايل کشورها به استفاده از اين منبع در دسترس طبيعت است. اما بايد دقت کرد يکي از دلايل اين ارزاني  فراواني منابع ذغال سنگ در دنيا است.  فراواني و گستردگي منابع زغال سنگ در مناطق مختلف دنيا به اندازه‎اي است که کمتر کشوري در دنيا فاقد منابع زغال سنگي يافت مي‌شود. مجموع اين عوامل باعث مي‎گردد بشر از ديرباز قادر به بهره‎برداري از اين ماده بوده باشد و امروزه نيز بسياري از تکنولوژي‎هاي توليد انرژي دنيا با کمک ذغال سنگ قادر به توليد انرژي هستند.

اما متأسفانه با وجود مزيت‌هاي اين نوع نيروگاه‌ها، در ايران هيچ نيروگاه زغال‌سوزي وجود ندارد. اين در حالي است که بر اساس ترازنامه انرژي کشور، مجموع ذخاير قطعي زغال سنگ حرارتي (مناسب براي نيروگاه) ايران حدود ۲۵۵ ميليون تن است و اين ذخاير قابليت تأمين سوخت نيروگاه‌هاي زغالي با ظرفيت ۳۰۰۰ مگاوات را دارد.

با توجه به جذابيت‌هاي نيروگاه‌هاي زغال‌سوز، تصور مي‌شود که بررسي موانع پيش روي احداث نيروگاه‌هاي زغال‌سوز و حل آن‌ها مي‌تواند گامي عملي در رسيدن به برق ارزان و جايگزيني مناسب جهت استفاده از منابع فسيلي مانند گاز و نفت در زنجيره با ارزش افزوده بيشتر باشد.

‌حمايت کشورهاي دنيا ازفعالان  صنعت ذغال سنگ

 دفتر پژوهش هاي زيربنايي و امور توليدي مرکز پژوهش هاي مجلس در گزارشي با نام «مقايسه تطبيقي نحوه حمايت کشورهاي داراي معادن زغالسنگ از صنعت معدنکاري» که در سال ۹۴ منتشر شد نوشت: با نگاهي به نوع حمايت هاي کشورهاي دارنده معادن زغال مي توان دريافت که تقريباً همه کشورهاي مورد بررسي، براي ادامه بقاي اين صنعت اقدام به حمايت هاي متعددي از شرکت هاي کشور متبوع خود کرده اند.

اين حمايت ها از طريق اعطاي وام هاي کم بهره با پشتوانه دولتي، اعطاي اعتبار توسط موسسه هاي اعتبار صادراتي، اعطاي وام هاي مختلف با عامليت بانک هاي دولتي، حمايت از اکتشاف و استخراج زغالسنگ، اعطاي ضمانت نامه هاي دولتي براي پوشش ريسک سرمايه گذاري در صنعت زغال، تقبل هزينه هاي تحقيق و توسعه به کمک توانمندسازي معادن زغال؛ حمايت از ايجاد نيروگاه هاي زغالسوز، معافيت هاي مالياتي و پرداخت حق بيمه کارفرما ارايه شده است.
بر اساس تحقيق اين دفتر متعلق به مجلس شوراي اسلامي،‌ در ايران حمايت ها از صنعت زغالسنگ که صرفاً به منظور تأمين خوراک ذوب آهن اصفهان شکل گرفته است، محدود به اعطاي تسهيلات از طريق صندوق بيمه فعاليت هاي معدني، تخفيف درحقوق دولتي معادن زغال و افزايش قيمت مصوب خريد زغال توسط ذوب آهن اصفهان بوده است.

 گفتني است در ايران صنعت زغالسنگ همزمان با تصميم براي احداث ذوب آهن اصفهان شکل گرفت ولي پس از واگذاري ذوب آهن اصفهان به بخش خصوصي و عدم واگذاري همزمان معادن زغال، اين بخش با مشکلات جدي مواجه شده است.

حمايت هاي کشورهاي توسعه يافته بانک هاي توسعه چندجانبه اي کمک هاي خود را عمدتاً به بخش خصوصي معطوف مي کنند. سهامداران اين بانک هاي توسعه اي، دولت ها هستند که به پشتوانه پول هاي هنگفت عمومي اعضا تشکيل شده اند. اين منابع امکان دريافت وام هايي با بهره هاي اندک و زمان هاي بازپرداخت مناسب را براي دولت ها و بخش خصوصي فراهم مي کنند.

ترکيه
حجم ذخاير تثبيت شده زغالسنگ در ترکيه حدود س۱۳٫۹ ميليارد تن است که بخش عمده آن يعني ۱۳٫۴ ميليارد تن از اين ذخاير را آلوده کننده ترين و کم کيفيت ترين نوع زغالسنگ به نام زغالسنگ قهوه اي تشکيل داده اند و تنها ۴۰۰ ميليون تن از ذخاير زغالسنگ ترکيه به عنوان زغالسنگ سخت باکيفيت شناخته مي شود.

وزارت انرژي و منابع طبيعي ترکيه در طي يک دهه گذشته، فعاليت هاي اکتشافي گستردهاي را در زمينه سوخت هاي فسيلي انجام داده است. به طوري که در سال هاي ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۴ بين ۱۶ تا۲۳ ميليون دلار در هر سال براي فعاليت هاي اکتشافي نفت، گاز و زغالسنگ اختصاص داده است. از سوي ديگر بيمه تأمين اجتماعي مربوط به سهم کارفرما را وزارت اقتصاد آن کشور پوشش مي دهد.

در طرح جديدي که از سوي دولت ترکيه به اجرا در مي آيد ، يارانه هايي را در قالب معافيت هاي گمرکي، معافيت از ماليات بر ارزش افزوده، کاهش ماليات بر درآمد، حمايت از پرداخت حق بيمه تأمين اجتماعي سهم کارفرمايان به مدت ۱۲ سال، تخصيص زمين و حمايت هاي نرخ بهرهاي، بسته به نوع منطقه )در قالب مناطق ۶ گانه از توسعه يافته ترين تا توسعه نيافته ترين مناطق که بالاترين سطح حمايت را به خود اختصاص مي دهند دريافت مي کنند.
علاوه بر اين، حمايتهاي نرخ بهرهاي در قالب وام هاي سرمايه گذاري جهت تأمين مالي پروژه انجام مي گيرد که براساس آن وزارت امور مالي نسبت مشخصي از بهره وام، که بيش از ۷۰ درصد نرخ بهره را نيز پوشش مي دهد.

اوکراين
اوکراين با برخورداري از حدود ۳۴ ميليارد تن ذخاير زغالسنگ، هفتمين دارنده ذخاير تثبيت شده دنيا را در اختيار دارد. بخش عمدهاي از اين ذخاير در منطقه دونسک در شرق اوکراين واقع شده اند و ذخاير اندک نيز در مرز اين کشور با لهستان در منطقه وولينسک وجود دارند. 

از منظر ميزان توليد زغالسنگ، اين کشور با توليد ۶۱ ميليون تن در سال ۲۰۱۴ دوازدهمين توليدکننده بزرگ زغالسنگ در جهان بوده است. بخش اعظمي از زغالسنگ توليدي اوکراين در داخل کشور و براي توليد برق به مصرف مي رسد. اين منبع حدود ۴۴ درصد سوخت مورد نياز شرکتهاي توليد برق را به خود اختصاص مي دهد که بعد از سوخت هسته اي در رتبه دوم قرار گرفته است.

معادن زغالسنگ اوکراين، به دليل بروز بيشترين حوادث سالانه مرگ ومير معدنچيان، ناشي از حوادث صنعتي و انفجار معادن، از جمله خطرناکترين معادن زغالسنگ جهان به شمار رفته و مقررات امنيتي از جانب مالکان معادن به دليل مبارزه براي حفظ سطوح توليد بالا اغلب ناديده گرفته مي شوند.
به همين دليل و براي توسعه بيشتر صنعت زغالسنگ، دولت اوکراين پيگير بهبود شرايط، نهادها و چارچوب هاي سياستگذاري بخش معدن است که در اين راستا برنامه سياست حمايتي بخش از سوي وزارت انرژي و زغالسنگ در سال ۲۰۰۸ آغاز شد. بخش زغالسنگ اين کشور عمدتا زيان ده است با اين حال به سبب سهم بالاي اين ماده معدني در تامين انرژي اوکراين، دولت آن کشور به عنوان مثال در سال ۲۰۱۳ يارانه اي معادل ۷۰۰ ميليون دلار براي حفظ اين صنعت پرداخت کرد. البته يارانه هاي بودجه اي تنها شامل شرکت ها و کمپاني هاي معدني دولتي و انجمن هاي تحت مديريت وزارت انرژي و صنعت زغالسنگ مي شوند.

استراليا 
استراليا چهارمين دارنده ذخاير زغالسنگ، چهارمين توليدکننده و دومين صادرکننده بزرگ اين ماده معدني، ۸ درصد از ذخاير تثبيت شده زغالسنگ جهان که حدود ۷۶ ميليارد تن است را در اختيار دارد. دولت استراليا انواع مختلفي از يارانه هاي ملي را که هدف آنها به طور مشخص در راستاي ترويج اين صنعت درمجموع ۲٫۹ تا ۳٫۵ ميليارد دلار يارانه در هر سال به شرکت هاي اين بخش پرداخت مي کند.

اندونزي
اندونزي يکي از بزرگترين توليدکنندگان و صادرکنندگان زغالسنگ در جهان به شمار مي رود. ميزان ذخاير اثبات شده اين کشور در سال ۲۰۱۴ حدود ۲۸ ميليارد تن برآورد شده که با توليد ۴۵۸ ميليون تن در همين سال در رتبه پنجم توليدکنندگان جهان پس از چين، ايالات متحده، هند و استراليا قرار گرفته است.
کمک هاي اين کشور در قالب تامين مالي، معافيت هاي مالياتي و حمايت هاي يارانه اي در اختيار شرکت هاي اين بخش قرار مي گيرد.

 

ايران
با توجه به اکتشافات صورت گرفته تاکنون، ميزان ذخاير قطعي زغال ايران ۱٫۱۶ ميليارد تن برآورد مي شود که از اين ميزان حدود ۴۱۲ ميليون تن (حدود ۲۸ درصد) کک شو و بقيه زغالسنگ حرارتي است. عمده دليل اکتشاف زغالسنگ در ايران، احداث شرکت ذوب آهن اصفهان و تأمين کک مورد نياز کوره بلند بوده و در بررسي هاي صورت گرفته، با توجه به نوع زمين شناسي ايران و کم بودن عمق لايه هاي زغالي، مصارف ديگري براي زغالسنگ اکتشافي و استخراجي در نظر گرفته نشده است.

بررسي هاي مرکز پژوهش هاي مجلس شوراي اسلامي نشان مي دهد از ۲۹ آبان ۹۲ تا ۱۳ مهر ۹۴ تعداد ۲۴ فقره درخواست تسهيلات از سوي بهره برداران معادن زغالسنگ به صندوق بيمه سرمايه گذاري هاي معدني ارايه شده است که بخشي از اين تسهيلات پرداخت شده و مابقي در دست بررسي و اقدام است.
از سوي ديگر طبق مصوبه وزارت صنعت معدن و تجارت در سال جاري افزايش ۱۵درصد نرخ خريد زغالسنگ به شرکت ذوب آهن اصفهان ابلاغ شد. همچنين به منظور تأمين تجهيزات ايمني مورد نياز معادن زغالسنگ کشور، ايميدرو اقدام به خريد چهارصد دستگاه کنترل گاز ديجيتالي توسط مجري طرح ايجاد زيربناها کرده و به تناسب تعداد کارگاه هاي استخراج در معادن، نسبت به تحويل آن اقدام کرده است.

از سوي ديگر براي حمايت از توليد زغالسنگ و کک در داخل، ميزان تعرفه واردات کک از ۴ درصد به ۷درصد و همچنين تعرفه وارادت زغالسنگ از ۷ به ۱۵درصد اقدام شد.

از آنچه در اين گزارش بر مي‎آيد، به نظر مي‎رسد حمايت از ذغال سنگ هنوز در داخل ايران به شکل کامل اجرايي نشده است و لازم است نگاه دولتمردان و سياستگذاران به اين صنعت تغيير کند. موضوعاتي مثل پيش نياز بودن بهره برداري از اين صنعت براي توليد صنايع فلزي به تنهايي کافي است تا براي چخيدن چرخ‎هاي اين صنعت نياز باشد اين بخش با نگاه ويژه‎اي حمايت گردد.

اخبار مرتبط

نظرات

مصاحبه های اختصاصی ویکی پی جی